Czy Twój przodek przed 100 laty podpisał Deklarację? Łatwo to sprawdzisz

100 lat temu uczniowie ze szkół w Parchowie, Chośnicy, Skwieraw, Sylczna, Gołczewa, Jamna i Nakli podpisywali Deklarację o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych. Czy byli wśród nich Twoi przodkowie?

POLSKIE SPOŁECZEŃSTWO WDZIĘCZNE USA

W 150 rocznicę niepodległości Stanów Zjednoczonych, czyli w 1926 r., naród polski w szczególny sposób podziękował narodowi amerykańskiemu za pomoc humanitarną, której USA udzieliły naszemu krajowi w pierwszych latach odrodzonej państwowości. Do Polski trafiły wówczas tysiące ton żywności, odzieży i sprzętu, co realnie przyczyniło się do utrzymania dopiero co odzyskanej niepodległości (pomoc skierowana była głównie do dzieci, które cierpiały z powodu głodu). Od kwietnia 1926 r. w całym kraju zbierano podpisy pod Polską Deklarację Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych. Nie był to dogodny czas ze względu na wewnętrzną sytuację w Polsce – załamał się kurs złotego, rosła inflacja, nasilały się konflikty, które doprowadziły do obalenia demokratycznego rządu (przewrót majowy). Mimo to akcja zakończyła się sukcesem. Przed 4 lipca 1926 r., czyli 150 rocznicą niepodległości USA, powstał zbiór liczący 111 tomów. Zawierają one pozdrowienia i podpisy przedstawicieli wszystkich szczebli władz II Rzeczpospolitej (m.in. prezydenta Ignacego Mościckiego, premiera Kazimierza Bartela, wojskowych (także marszałka Józefa Piłsudskiego), duchownych, przedsiębiorców, naukowców, a przede wszystkim uczniów. „Karty wdzięczności” odsyłane przez szkoły niekiedy były zdobione, np. motywami kwiatowymi, pocztówkami, czy zdjęciami oddziałów klasowych. Według organizatorów akcji zebrano aż 5,5 mln podpisów, co stanowiło niemal 20% całego wielonarodowego społeczeństwa II RP. Dziś już wiemy, że podpisów było znacznie mniej, bo niespełna 1,3 mln (o tym nieco później).

W 150 rocznicę niepodległości Stanów Zjednoczonych, czyli w 1926 r., naród polski w szczególny sposób podziękował narodowi amerykańskiemu za pomoc humanitarną, której USA udzieliły naszemu krajowi w pierwszych latach odrodzonej państwowości.

DEKLARACJA ODNALEZIONA I… ODSZYFROWANA

W październiku 1926 r. Deklaracja Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych została złożona na ręce prezydenta USA, Calvina Coolidge’a. Umieszczono ją w Bibliotece Kongresu USA i… na 7 dekad pamięć o niej w powszechnej świadomości wygasła. W połowie lat 90. do Deklaracji dotarli mający polskie korzenie pracownicy Biblioteki Polskiej przy Bibliotece Kongresowej. Dzięki zaangażowaniu wielu ludzi i instytucji w 2017 r. można było ogłosić, że wszystkie tomy Deklaracji zostały zdigitalizowane. Kolejnym zadaniem było odczytywanie wszystkich podpisów. Dzięki tej żmudnej pracy od 2024 r. wiemy, że na ponad 30 tysiącach arkuszy jest dokładnie 1 274 936 odręcznych podpisów. Złożyli je nie tylko Polacy, ale także inni mieszkańcy II RP: Niemcy, Żydzi, Ukraińcy.

Strona Deklaracji Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych z życzeniami dla narodu amerykańskiego wypisana po polsku (tom I, str. 9)

PODPISYWALI TAKŻE MIESZKAŃCY ZIEMI BYTOWSKIEJ

Niekiedy zapominamy, że przed II wojną światową niecała Ziemia Bytowska, w dzisiejszym rozumieniu tego pojęcia, należała do Niemiec, bo przecież znaczne tereny dzisiejszych gmin Parchowo, Lipnica i Studzienice znalazły się w odrodzonej Polsce. Wówczas tereny te należały do powiatów kartuskiego, kościerskiego i chojnickiego wchodzących w skład województwa pomorskiego z siedzibą w Toruniu. Łącznie z woj. pomorskiego w dokumencie znalazło się ponad 60 tys. podpisów. Arkusz z podpisami uczniów opatrzony był nagłówkiem o treści „SZKOLNICTWO POLSKIE W HOŁDZIE NARODOWI AMERYKAŃSKIEMU NA PAMIĄTKĘ 150-LECIA NIEPODLEGŁOŚCI STANÓW ZJEDNOCZONYCH”, a także zawierał rubryki do wypełnienia: szkoła (np. Publiczna Szkoła Powszechna), miejscowość, powiat, opiekun, kierownik i inspektor. Udało nam się odszukać karty, na których podpisali się uczniowie szkół w Parchowie, Gołczewie (wówczas Gołcewo), Sylcznie, Jamnie, Chośnicy i Nakli (pow. kartuski) oraz Skwierawach (pow. kościerski). Co ciekawe, nie ma ani jednej karty ze szkół dzisiejszej gminy Lipnica.

NAZWISKA ODCZYTUJEMY BEZ TRUDU

Z kart, na których w 1926 r. podpisywali się uczniowie ze szkół z dzisiejszych gmin Parchowo i Studzienice, bez trudu odczytamy ich nazwiska. Niemal w 100% to nazwiska polskie i pomorskie. Oto kilkanaście przykładów: Monika Liszewska, Walerja Gostkowska, Wiktor Błaszkowski, Leon Kropidłowski, Konrad Cyrzan, Bolesław Jażdziewski (wszyscy szkoła Sylczno), Jan Michałka, Jan Makurat, Józef Główczewski, Stefan Stenka, Wojciech Staubach, Irena Trzebiatowska, Bolesław Wera, Wanda Jakuszówna, Edmund Paszylk (wszyscy szkoła Parchowo), Zofja Marmółowska, Leon Tarasiewicz, Józef Edel, Augustyn Węsierski (wszyscy szkoła Skwierawy), Julian Wirkus, Józef Bartelik, Antoni Wojach, Jan Bigus, Robert Bronk, Monika Cichosz, Bronisława Jakubek (wszyscy szkoła Gołcewo), Józef Szyca, Leon Hapka, Alfons Majkowski, Władysław Klaman, Helena Wrońska, Gertruda Janikowska (wszyscy szkoła Jamno), Marja Breska, Aniela Milkowska, Franciszek Chrzan, Franciszek Strojk, Agnieszka Peplińska, Andrzej Wróbel, Roman Zaborowski, Józef Borzyszkowski (wszyscy szkoła Nakla), Leon Skierka, Helena Malkówna, Regina Tuskówna, Jan Grota (wszyscy szkoła Chośnica).

Trudno stwierdzić, czy na arkuszach podpisali się wszyscy uczniowie danej szkoły. Czy podpisywali się dobrowolnie, czy raczej, bo taki był nakaz z góry? Dlaczego brak podpisów ze szkół z dzisiejszej gminy Lipnica? Być może odpowiedzi na te i podobne pytania udzieli któryś z historyków zajmujących się dziejami Ziemi Bytowskiej. [BM]

Źródło: większość informacji i materiałów pochodzi ze strony https://polska1926.pl/

W galerii zdjęć po kolei karty z podpisami uczniów ze szkół: w Sylcznie (2 arkusze), Parchowie (2 arkusze), Skwierawach, Gołcewie (2 arkusze), Jamnie, Nakli (2 arkusze) i Chośnicy.