Historia, Bytowskie drogi - zdjęcie, fotografia
KurierBytowski.pl 10/08/2019 11:30

Jak z Bytowa w świat podróżowano 180 lat temu? Na pewno inaczej niż dzisiaj. Wielu bytowiaków zdziwi się, co wynikło z badań urbanistki Elżbiety Szalewskiej.

Gromadząc dane archiwalne do ustalenia procesów rozwoju przestrzennego Bytowa i jego najbliższego otoczenia, a także na podstawie spacerów i analizy topografii, rodzajów użytkowania ziemi oraz danych o własnościach gruntów doszłam do wniosku, że do połowy XIX w. główne drogi wyjazdowe z miasta musiały przebiegać inaczej niż obecnie. Zacznijmy od kierunku na Słupsk. Do tego miasta wozy nie jechały jak dziś, na zachód w kierunku Świątkowa, ponieważ ten odcinek do połowy XIX w. po prostu nie istniał. Do Słupska wyjeżdżano drogą do Dąbia, za jeziorem w tej miejscowości skręcano na wschód. Tamtędy prowadził też szlak do Lęborka. Przez Słupsk przeprawiano się na południe i od jeziora Jasień z przeprawą południowym i zachodnim brzegiem jeziora do Ceromina, a stamtąd na Czarną Dąbrówkę.

Wyjazd w kierunku Chojnic, Sławna i Polanowa był jeden. Rozpoczynał się przy moście i na obecnej ulicy Nad Borują. Dalej podróżowano zlikwidowanym przez linię kolejową, która powstała w drugiej połowie XIX w., odcinkiem drogi. Stopniowo pokonywano znajdujący się tam wówczas pagórek, który zniwelowano w związku z budową linii kolejowych, i podążano w rejon wczesnośredniowiecznego grodziska w lasach nazwanych Smolarnią. Potem do Chojnic jechano pomiędzy Udorpiem a Niezabyszewem do Sierzna, skąd na Rekowo i dalej. Tam odbijał też szlak na zachód przez Kramarzyny do Polanowa i Sławna. Od Rekowa analizowano różne warianty przestrzenne nowej drogi żwirowej z 2,5-metrowym pasem bruku oraz drogą zimową dla sań: w kierunku Płotowa, w kierunku Nadleśnictwa Sierżno, w kierunku Niezabyszewa, tak aby osiągnąć wcześniej wykonany odcinek drogi Miastko - Tuchomie - Bytów. Koszty nowego systemu dróg kołowych były olbrzymie. Powiat bytowski zaciągał pożyczki, spłacane przez kilkadziesiąt lat z podatków. Wkłady poszczególnych wsi i Bytowa w tę inwestycję określano w zależności od położenia miejscowości w stosunku do drogi.

Kiedy analizowałam zagadnienia, zagadką była dla mnie niewielka mapa sytuacyjna z 1826 r. Przedstawia fragment Bytowa opisany jako tzw. Danziger Vorstadt - Przedmieście Gdańskie. Mapa ma wielkość kartki szkolnego zeszytu. Natknęłam się na nią, wertując akta dróg pocztowych karta po karcie. Miejsce udało się zidentyfikować dzięki odcinkowi koryta rzeki obrzeżonej kamiennymi murami, mostowi opisanemu jako „George”, szerokiej piaszczystej drogi do Sławna i parcelami z zabudową należącą do kilku osób. Tam stojące nad rzeką budynki farbiarni posiadał Koberstein (zmarł w 1862 r.), po drugiej stronie rzeki grunt należał do niejakiego Drawe. Na parceli Kobersteina są teraz inne budynki i działa Bytowskie Centrum Kultury. Natomiast tam, gdzie właścicielem był Drawe, później wzniesiono lub rozbudowano tzw. starą pocztę. Służyła za zajazd dla dyliżansów, a do 1886 r. połowę parteru wynajmowała pruska poczta (strona zachodnia budynku). Zachowany do dziś tuszowy, akwarelowo podmalowany plan sytuacyjny wykonano dla potrzeby zbudowania nowego mostu właśnie dla sieci komunikacji dyliżansami. A tak na marginesie ten most nad Bytową nie ma obecnie nazwy. Proponuję więc przywrócić temu obiektowi historyczną, czyli Most Jerzego, i ozdobienie balustrad (przetrwały metalowe sprzed 1930 r.) symbolicznymi figurami tej postaci. Tu warto nadmienić, że Bytów ma tylko pięć mostów, a żaden nie posiada nazwy własnej.

Wróćmy do Gdańskiego Przedmieścia. To tam rozpoczynano podróżowanie pojazdami kołowymi do najbliższego wówczas dla Bytowa dużego miasta - Gdańska. Trasa wiodła przez Kościerzynę. W tym okresie dyliżanse, bryczki i fury mogły albo jechać przez miasto ulicą Długą (obecną Wojska Polskiego), albo ul. Synagogalną (obecną Młyńską). Potem skręcały w drogę u podnóża wzgórza zamkowego,  czyli  obecną Wolności, aż do miejsca, gdzie dziś działa sygnalizacja świetlna. Jednak na pewno nie jechano ciągiem ulicy 1 Maja, ponieważ po południowej stronie w poprzek stał budynek gospodarczy ogrodnictwa przyzamkowego.

Dzięki analizie topografii, stanu własności i zagospodarowania z początku XIX w. nabrałam pewności, że odcinek ulicy 1 Maja jako szlak tranzytowy w Bytowie jest stosunkowo nowy. Brak tam wiekowych drzew, a pas drogowy jest szeroki, co sugeruje, że powstał po okresie, gdy rolnictwo nie walczyło o każdy skrawek ziemi. Do połowy XIX w. szerokość pasa drogi polnej określono przepisami na ok. 2,5 metra! Jak zatem dawniej podróżowano z centrum Bytowa w kierunku Gdańska? Odpowiedź daje pięknie wyrysowana powstała przed 1835 r. mapa. Tę datę wpisał sprawdzający projekt mierniczy. Mapę włączono do akt tras pocztowych rejencji koszalińskiej. Dziś znajdują się one w Archiwum Państwowym w Koszalinie.

Dzięki niej dowiadujemy się, że naprzeciwko wjazdu do zamku, po wschodniej stronie drogi do Słupska i Lęborka przez kilka wieków znajdowały się zabudowania folwarku, sięgające cieku za ulicą Pochyłą aż do ulicy Staszica, Kościuszki z ogrodami wokół. Budynki i podwórka zajmowały kilka hektarów, ze stawami i parkami. Istnieje kilka rysunków sytuacyjnych tego folwarku i pól z początku XIX w. Pruski fiskus układem z 20.02.1819 r. grunty i budynki sprzedał urzędnikowi Mützellowi za 23 5999 talarów. Już 20.03.1826 r. odkupił te nieruchomości za 19 000 talarów. Kolejną transakcją za kwotę 18 500 talarów królewskie dobra sprzedano Augustowi Westphalowi, od którego 10.08.1840 r. za 46 000 talarów, z czego 8 000 za inwentarz, kupił Herman Gribel. Po transakcji dobra zyskały status rycerskich, a zwano je Adlich Bütow (Szlachecki Bytów). Obejmowały grunty, budynki, ludność, karczmę, jeziora: Czarne, „Przepnitz, Wielling”,  prawo zimowego połowu w jeziorze „Lewen” (teraz Mądrzechowskie), a także Duże i Małe „Zechinen”. Na przełomie XIX/ XX w. właścicielem tego majątku był Franz Gildenmeister, który jako magistracki ekonom doprowadził do parcelacji  formalnej na 51 gospodarstw rolnych, co stworzyło początek osiedla nazwanego na początku XX w. Nowym Bytowem.

Z uwagi na istniejące budynki i siedliska oraz rolnicze przeznaczenie gruntów wspomniana droga gdańska, od świateł przy dzisiejszej ul. Wolności, wiodła przy siedzibie folwarku. Jechano w górę obecną ulicą Kościuszki, a przy istniejących do dziś stawach droga rozwidlała się na dwa kierunki: na Pomysk oraz drugi, powoli wznosząc się ul. Kościuszki do siedziby policji, a stamtąd dalej aż do skraju doliny, którą z powodu braku mostu pokonywano starymi trawersami aż na górę Mądrzechowską.

Elżbieta Szalewska

Reklama



 Reklama


25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez kurierbytowski.com.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

„Kurier” s.c. z siedzibą w Bytów 77-100, Zielona 5

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"